loading ...

  • ৰোজা এক সৰ্বধৰ্মীয় উপাসনা

     ৰোজা এক সৰ্বধৰ্মীয় উপাসনা



    ইছলামত উপাসনাৰ বিভিন্ন ধৰণ আছে ৷ কিছু কথাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত, যেনেঃ জিকিৰ, দোৱা, দা’ৱাত (আহ্বান) শিক্ষা ইত্যাদি ৷ কিছু উপাসনা কৰ্ম সম্পৰ্কীয় ৷ তাৰ ভিতৰত শাৰীৰিক, যেনেঃ নামাজ, আৰ্থিক, যেনেঃ জাকাত, ছদকা ইত্যাদি ৷ শাৰীৰিক আৰু আৰ্থিক একত্ৰে, যেনেঃ হজ্ব ৷


    আনহাতে ৰোজা এনে কোনো ধৰণৰ উপাসনাৰ বেষ্টনিত নপৰে ৷ একাধিক উলামা-পণ্ডিতে ৰোজাকো শাৰীৰিক উপাসনাৰ গণ্ডীত হিচাপ কৰিব বিচাৰে ৷ কাৰণ ৰোজাৰ সূত্ৰ হল- ‘উপাসনাৰ উদ্দেশ্যে চুবে ছাদিকৰ পৰা বেলি মাৰ যোৱা লৈকে পানাআহাৰ আৰু স্ত্ৰী-সহবাসৰ পৰা বিৰত থকা ৷’ কোনো কামৰ পৰা বিৰত থকাটোও এবিধ শাৰিৰীক কাৰ্য বুলি এইসকল উলামাই কব বিচাৰে ৷


    ৰোজাৰ আলোচনা উঠিলেই কোৰ’আনৰ এটি আয়াতে সৰ্বপ্ৰথম চকুৰ আগত ভাঁহি উঠে ৷ আল্লাহ তা’আলাই ৰোজাৰ আদেশ ঘোষণা কৰি কোৰ’আনত উল্লেখ কৰিছে- ‘হে একেশ্বৰ বিশ্বাসীসকল ! তোমালোকৰ ওপৰত ৰোজা বাধ্যতামূলক কৰা হৈছে, যিদৰে তোমালোকৰ পূৰ্বে অহা লোকসকলৰ ওপৰত বাধ্যতামূলক কৰা হৈছিল ৷ হয়তো তোমালোকে পাপৰ পৰা মুক্ত হব পাৰিবা ৷


    এইশাৰী আয়াতত আল্লাহ তা’আলাই দুটা কথাৰ উল্লেখ কৰিছে ৷ প্ৰথমতঃ মুছলমান সকলক ৰোজা ৰখাৰ আদেশ দিছে ৷ দ্বিতীয়তঃ আল্লাহৰ উপাসনাকাৰীৰ বাবে পূৰ্বেও ৰোজাৰ আদেশ আছিল ৷ অৰ্থাৎ তোমালোকৰ ওপৰত ৰোজা বাধ্যতামূলক কৰি দিয়াটো কোনো নতুন কথা নহয় ৷ তোমালোকোৰ পূৰ্বেও পৃথিৱীৰ বুকুত অনেক জাতি বা ধৰ্মৰ লোকৰ মাজত ৰোজা ৰখাৰ বাধ্যবাধকতা আছিল ৷


    প্ৰথম কথাটোৰ ওপৰত সাধাৰণতে ইমান আলোচনা-বিলোচনা হৈ থাকে যে কম-বেচি সকলোৱে এই বিষয়ত আমি জ্ঞাত ৷ য’ত ৰোজা ৰখাৰ উদ্দেশ্য, লাভ, নিয়ম ইত্যাদি বিষয়ত মূলতঃ আলোচনা কৰা হয় ৷ আমাৰ আজিৰ আলোচ্য বিষয়টো আয়াতৰ দ্বিতীয়টি অংশ ৷ যিটো সন্দৰ্ভত সচৰাচৰ কমকৈ লিখা-মেলা কৰা হয় ৷ অথচ আমি জানিবলগীয়া বিষয় ৷ উক্ত বিষয়টোৰে সংক্ষিপ্ত ধাৰণা এটা আজিৰ লিখাৰ জৰিয়তে দাঙি ধৰাৰ প্ৰয়াস কৰিছো ৷


    দৰাচলতে পৃথিৱীৰ প্ৰায় আটাইবোৰ ধৰ্ম আৰু জাতীৰ মাজত ৰোজাৰ অস্থিত্ব আছিল আৰু আজিও আছে ৷ যদিও তাৰ ধাৰণ আৰু ধৰণ বেলেগ ৷ এইটো এনে এটা সত্য যাক অস্বীকাৰ কৰাৰ সুৰুঙা নাই ৷ ৰোজা সম্পৰ্কে এইটো বিষয়ক উজাগৰ কৰি ‘ইনচাইক্লোপিডিয়া অফ ৰিলিজিওন’ ত লিখকে উল্লেখ কৰিছে-


    ‘ৰোজা অৰ্থাৎ খোৱাৰ পৰা সম্পূৰ্ণ বা আংশিক বিৰত থকা এনে এটা ঐশ্বৰীক বিধান, যাৰ ধাৰণা পূৱৰ পৰা পশ্চিমলৈ প্ৰায় আটাইবোৰ ধৰ্মতে পোৱা যায় ৷’


    ‘ইনচাইক্লোপিডিয়া ব্ৰীটানিকা’ ত ৰোজাৰ এই দিশটোক উল্লেখ কৰি লিখকে কৈছে- ‘বিশেষ উদ্দেশ্যত বা গুৰুত্বপূৰ্ণ তথা পৱিত্ৰ পৰ্বত অথবা তাৰ পূৰ্বে ৰোজা ৰখা পৃথিৱীৰ মূখ্য ধৰ্মসমূহৰ একোটাকৈ বিশেষত্ব ৷’


    থিওলোজিকেল ডিক্সোনাৰী ( লিখকঃ চাৰলাছ বাক) ত উল্লেখ আছে-‘ধৰ্মীয় উপবাসক লোকে ইমান গুৰুত্ব কেলেইবা নিদিব, এই কথা প্ৰত্যক্ষৰূপ্ স্পষ্ট হয় যে গৰিষ্টসংখ্যক প্ৰাচীন ধৰ্মসমূহত এই ধৰ্মীয় পৰম্পৰাক গুৰত্বসহকাৰে পালন কৰা হৈছে ৷


    পৃথিৱীত আজি যিমানবোৰ ধৰ্ম অনুসৰণ কৰা হৈ আছে, প্ৰত্যেকটোকে ঐশ্বৰীক বুলি খাটংকৈ কব নোৱাৰি ৷ আমি মুছলমান হিচাপে এইকথা বিশ্বাস কৰো যে, ইছলামৰ বাহিৰে একমাত্ৰ খৃষ্টান আৰু ইহুদী ধৰ্ম দুটাকে আল্লাহৰ প্ৰেৰীত নবীৰ দ্বাৰা প্ৰতিষ্ঠিত আৰু আচমানী কিতাপপ্ৰাপ্ত ৷


    কিন্তু অধ্যয়নৰ জৰিয়তে এটা কথা নিশ্চিত হৈ কব পৰা যায় যে, পৃথিৱীৰ অন্যান্য প্ৰতিটো ধৰ্মই কোনো নহয় কোনো ঐশ্বৰীক ধৰ্মৰ বিকৃত ৰূপ অথবা অনুসৰণ ৷ যাক প্ৰৱৰ্তন কৰোঁতাই ঐশী বাণীবোৰৰ ৰং-ঢঙতে প্ৰৱৰ্তন কৰিছে ৷ সেয়ে প্ৰায় প্ৰতিটো ধৰ্মতে অন্যান্য উপাসনাবোৰৰ লগতে ৰোজাৰ অস্থিত্ব পোৱা যায় ৷ যদিও উপলক্ষ বা উদ্দেশ্যত ভিন্নতা প্ৰত্যক্ষ কৰা হয় ৷

    ভাৰতবৰ্ষৰ প্ৰচলিত আটাইতকৈ প্ৰাচীন ধৰ্মমত হল হিন্দু ৷


    হিন্দু ধৰ্মক উপবাস আৰু উৎসৱৰ ধৰ্ম বুলিও কোৱা হৈছে ৷ টি. এম. মহাদেৱন (মাদ্ৰাছ ইউনিভাৰ্চিটীৰ দৰ্শন বিভাগৰ প্ৰাক্তন মুৰব্বী) ৰ ভাষ্য মতে- ‘প্ৰতিবছৰে পালন কৰা উৎসৱ সমূহৰ মাজত কেতবোৰ ৰোজা (ব্ৰত) ৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট থাকে ৷ অন্তৰৰ শুদ্ধীকৰণ আৰু আত্মাৰ পৱিত্ৰতাৰ হেতু হিন্দু ধৰ্মত ৰোজা ৰখা হয় ৷


    হিন্দু সম্প্ৰদায়ত বিশেষ প্ৰাৰ্থনা তথা মুনাজাত-উপাসনাৰ বাবে কেইটিমান দিন ধাৰ্য কৰা আছে ৷ যিবোৰ দিনত ধাৰ্মিক সকলে ব্ৰত পালন কৰে ৷ খোৱা আৰু পান কৰাৰ পৰা বিৰত থাকে ৷


    ৰাতিৰ সময়ত নিজা ধৰ্মীয় বাণীবোৰ পাঠ কৰি থাকে ৷ কিছুমান দিৱস মহিলাসকলৰ সৈতে নিৰ্দিষ্ট ৷ মহিলাসকলে প্ৰাৰ্থনা কৰে ৷ নিজৰ আৰু পৰিয়াল-পৰিজনৰ মঙ্গল কামনা কৰে ৷ এই আটাইবোৰ কৰা হয় আত্মাক অধ্যাত্মিক খোৰাক দিয়াৰ উদ্দেশ্যে ৷’


    বিভিন্ন উৎসৱৰ বেলিকা ৰোজা ৰখা সাধাৰণ হিন্দুৰ নিয়ম ৷ কিন্তু হিন্দু ধৰ্মগুৰু বা যোগীসকলে ইয়াতকৈ অধিক ৰোজা পালন কৰি থাকে ৷ তেওঁলোকে একেৰাহে চল্লিছ দিনলৈকেও ব্ৰত পালন কৰে ৷ ইয়াৰোপৰি যিজন যোগী যিমান ব্ৰত পালন কৰে, সাধাৰণ লোকৰ মাজত সিমানেই সন্মানৰ পাত্ৰ বুলি পৰিগণিত হয় ৷


    হিন্দু সমাজত এনে কিছুমান ব্ৰতো আছে যিবোৰ কেৱল ব্ৰাহ্মণ সকলৰ বাবে নিৰ্দ্দিষ্ট ৷ যেনেঃ প্ৰত্যেক হিন্দি মাহৰ এঘাৰ আৰু বাৰ তাৰিখৰ একাদশী ব্ৰত ব্ৰাহ্মণ সকলৰ বাবে ফৰজ বা বাধ্যতামূলক ৷ অনেকে কাতি মাহৰ প্ৰত্যেক সোমবাৰৰ ব্ৰত পালন কৰে ৷ সন্যাসী সকলে তীৰ্থযাত্ৰাকালীন ব্ৰতো পালন কৰা দেখা যায় ৷


    ইয়াৰ লগতে পূৰ্ণিমাৰ ব্ৰত, শোক ব্ৰত, মান্নতৰ ব্ৰতৰ দৰে অন্য অনেক ব্ৰতৰ উল্লেখ হিন্দু ধৰ্মমতত পোৱা যায় ৷ ‘দ্যা ছিক্ৰেট বুক অফ ইষ্ট’ ৰ লেখকে বৰ্ণনা কৰিছে-হিন্দু মত অনুসৰি গুৰুৰ অবাধ্যতা কৰিলে ক্ষমা প্ৰাপ্তি লৈকে ব্ৰত পালন কৰিব লাগে ৷


    ভাৰতবৰ্ষৰ দ্বিতীয় অন্যতম মত হল জৈন মত ৷ জৈন ধৰ্ম মতে সন্নাসী জীৱনৰ অভ্যাসে আত্মাক পৱিত্ৰতা প্ৰদান কৰে ৷ তাৰে অনুশীলনবোৰৰ মাজৰে এটা হল ব্ৰত বা ৰোজা ৷ ৰোজাই লোকৰ পাৰ্থিৱ স্বাৰ্থ তথা মনক বশ কৰি ৰাখে ৷ ফলত অধ্যাত্মিকতা অৰ্জন কৰা যায় ৷ উল্লেখযোগ্য যে, ভাৰতৰ আটাইবোৰ ধৰ্মমতৰ লোকৰ মাজত জৈন ধৰ্মৰ ব্ৰতৰ নিয়ম কঠিন ৷


    কেইবা সপ্তাহ জোৰা একোটাকৈ ব্ৰত ৰখাৰ উল্লেখ পোৱা যায় ৷ হিন্দু ধৰ্মৰ দৰে জৈন ধৰ্মতো তীৰ্থযাত্ৰাৰ সময়ত ৰোজা ৰখাৰ নিয়ম প্ৰচলিত ৷ জৈন ধৰ্মত কুমাৰী সকলে বিবাহৰ বাবে যোগ্য পাত্ৰ-প্ৰাপ্তিৰ বাবে প্ৰাৰ্থনা কৰিবলৈ ব্ৰাত পালন কৰাৰ প্ৰচলনো দেখিবলৈ পোৱা যায় ৷


    ইৰাণৰ পৰা ভাৰতবৰ্ষলৈ আগমন কৰা পাৰ্চীসকলৰ বিষয়ে পোৱা যায় যে, প্ৰাচীন পাৰ্চী ধৰ্মমতত ৰোজা কেৱল এটা পৰিচিত বিষয়েই নাছিল, বৰং ধৰ্মসন্মত এটা উপাসনা আছিল ৷ কিন্তু সম্প্ৰতি কালৰ পাৰ্চী মতাদৰ্শত ৰোজা বা ব্ৰতৰ অৰ্থ হল- মুখ, চকু, কাণ, হাতৰ পৰা সংঘটিত হোৱা যিকোনো ধৰণৰ পাপৰ পৰা বিৰত থকা ৷ এয়েই আধুনিক পাৰ্চী সকলৰ ব্ৰত ৷ আধুনিক পাৰ্চী সকলে উপবাস বা আনাহাৰৰ ব্ৰতক পছন্দ নকৰে ৷


    বৌদ্ধ সকলৰ মতেও বিশেষ সময় আৰু বিশেষ উপলক্ষত ৰোজা ৰখা ধৰ্মীয় প্ৰথা ৷ যাৰ দ্বাৰা বৌদ্ধ ভিক্ষুক সকলে নিজৰ পাপৰ প্ৰাশ্চিত্ব সাধন কৰে ৷ তেওঁলোকৰ মতে ৰোজা সেই ১৩ বিধ কাৰ্যৰ ভিতৰৰ, যাৰ দ্বাৰা জীৱনৰ সুখ অৰ্জন কৰা সম্ভৱ ৷ আনহাতে বৌদ্ধসকলে ৰোজাক অত্মিক পৱিত্ৰতা অৰ্জনৰ মাধ্যম হিচাপেও গণ্য কৰে ৷ হিন্দু সকলৰ দৰে বৌদ্ধ সকলেও পূৰ্ণিমাৰ ব্ৰত ৰখাটোক ধৰ্মীয় বিধি হিচাপে মানি আহিছে ৷ ইয়াৰ উপৰিও বৌদ্ধসকলে প্ৰতিমাহে চাৰিটাকৈ ৰোজা পালন কৰে আৰু ৰোজাৱস্থাত কোনো পাপ সংঘটিত হলে তাৰ বাবে তৌবা কৰে ৷ তিব্বতৰ কিছু অঞ্চলত (ইফতাৰ নকৰাকৈ) একেৰাহে চাৰি দিনৰ ৰোজা পালন কৰাৰ এটা অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰা হৈ থাকে ৷


    প্ৰথম দুদিন ৰোজাৰ নিয়মবোৰ কিছু লঘু থাকে ৷ এয়া যেন একপ্ৰকাৰ প্ৰস্তুতি স্বৰূপ ৷ এই দুদিন ৰোজাদাৰ সকলে নিসংকোচে নিজৰ পাপবোৰ বৰ্ণনা কৰি তৌবা প্ৰাপ্তি কৰে ৷ তৃতীয় দিন ৰোজাৰ নিয়ম পূৰ্বতকৈ কঠিন হয় ৷ মুখৰ থুও গলৰ ভিতৰলৈ যাব দিব নোৱাৰিব ৷ উপাসনা ইত্যাদিবোৰ এইদিন নিঃশব্দে কৰা হয় ৷


    চতূৰ্থ দিন সূৰ্য উদয় হোৱালৈকে এই ৰোজা ৰাখিব লাগে ৷ ইয়াৰোপৰি বৌদ্ধ সকলে মৃতকৰ শোকত ৰোজা ৰাখে আৰু পূনৰ জনম উত্তমতৰ হোৱাৰ আশাতো ৰোজা ৰাখে ৷


    ৰমজান আৰু ৰোজা ইবাদত
© NE Peace | Powered By WinLine India

Contact us

Notification Title

Notification Content Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmodtempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam

Notification Title

Notification Content Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmodtempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam

Notification Title

Notification Content Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmodtempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam

Notification Title

Notification Content Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmodtempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam

Notification Title

Notification Content Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipisicing elit, sed do eiusmodtempor incididunt ut labore et dolore magna aliqua. Ut enim ad minim veniam